Ninniler görünmeyen emeğin bir zinciridir. Baskı ve direniş dönemlerinde bir farkındalık ve toplumsal yas aracına dönüşür. Mamak Khadem’in Uyanış Ninnisi en tipik örneklerden biridir. Sanatçı bu şarkıyla ninninin uyutucu etkisini tersine çevirir ve toplumsal bir uyanış çağrısı yapar.
Müzik tarihi boyunca ninniler, annenin çocuğuyla kurduğu en mahrem ve en güvenli bağın simgesi olmuştur. Aynı zamanda görünmeyen emeğin de bir zinciridir. Ancak İran coğrafyasında “ninni” kavramı, özellikle baskı ve direniş dönemlerinde kabuk değiştirerek toplumsal bir yas ve farkındalık aracına dönüşür. Mamak Khadem’in sesinde hayat bulan, modern İran şiirinin isimlerinden Ahmad Shamlou’ya (Ahmed Şamlu) ait bu dizeler, “Lullaby for the Awakening” (Uyanış İçin Ninni) başlığıyla tam da bu paradoksu anlatır.
Şiirin ilk kıtasında Shamlou, “Lalaii lalaii gol-e pune” (Ninni ninni yaban nanesi çiçeğim) diyerek klasik bir açılış yapar. Ancak hemen ardından gelen dizeler, ninninin o huzurlu dünyasını yerle bir eder:
“Baban evden gitti / Baban bu gece gelmeyecek / Onu götürmüş olabilirler.”
Bu satırlar, İran’da siyasi belirsizliğin, gece yarısı kapıya dayanan sessiz korkuların ve “kaybedilen” babaların yarattığı boşluğun bir özetidir. Bir anne, çocuğuna babasının neden gelmediğini masalsı bir dille ama acı bir gerçeklikle anlatmaktadır.
“Gözleri yukarıda kalbi uyanık”
İkinci kıtada sembolizm daha da derinleşir. Shamlou, babanın sadece gitmediğini, “ayağında zincirler” olduğunu söyler:
“Ayağında yüz batman (yüzlerce kilo) zincir / Gözleri uykuda, kalbi uyanık.”
Burada tasvir edilen figür, fiziksel olarak tutsak edilmiş olsa da ideolojik ve vicdani olarak teslim olmamış bir siyasi mahkûm imgesidir. Gözlerin kapalı olması ölümü ya da zindanı, kalbin uyanık olması ise umudun ve düşüncenin ölmezliğini simgeler.
Mamak Khadem bu eseri seslendirirken geleneksel İran müziğinin derin melodik yapısını Batı enstrümanlarının dramatik tınılarıyla birleştirir. Khadem’in sesi, sürgünde yaşayan bir sanatçı olarak hem yurdundan uzak kalmanın özlemini hem de o yurdun içindeki adaletsizliğe karşı duyulan öfkeyi taşır. Şarkı ilerledikçe ninninin ritmi bir uyanış marşına dönüşür. Dinleyiciye verilen mesaj nettir: Ebeveyn zincire vurulmuş olabilir; ancak bu ninniyle büyüyen çocukların kalbi uyanık kalacaktır.
Eserin adı olan “Awakening” (Uyanış), Shamlou’nun şiir felsefesiyle de son derece uyumludur. O, kitleleri uyuşturan sahte huzur yerine, acı verse bile gerçeğin bilincinde olmayı kutsar. Mamak Khadem bu şarkıyla ninninin uyutucu etkisini tersine çevirir ve toplumsal bir uyanış çağrısı yapar.
Bu eser, Mahsa Vahdat’ın “Braids of Innocence” (Masumiyet Örgüleri) adlı şarkısıyla da güçlü bir diyalog kurar. Her iki eser de hapishanedeki bir aile ferdinden, çalınmış bir çocukluktan ve sessizce sürdürülen bir mücadeleden söz eder. İranlı kadınların hafızası ülkenin en büyük direniş kütüphanesidir.
Uyanış Ninnisi: https://youtu.be/RpbYRy68b5Y
