‘AKP’nin kadın düşmanı politikaları kız çocuklarını eğitimden uzaklaştırıp işçileştiriyor’

FİSA Çocuk Hakları Merkezi’nden Ezgi Koman ve İSİG Meclisi Üyesi ve Gazeteci Serpil Ünal, çocuk işçi sayısının ve çocuk iş cinayetlerinin arttığına dikkat çekerek, bunda AKP’nin eğitim politikalarının önemli rol oynadığını belirtiyorlar. 4+4+4 eğitim sistemi daha fazla kız çocuğunu okuldan uzaklaştırırken, onları ucuz işgücü olarak, sağlıksız ve güvencesiz koşullarda çalışmaya mahkum ediyor.
Paylaş:
Yadigar Aygün
Yadigar Aygün
yadigaraygun93@gmail.com

Dünyada 63 milyonu kız, 97 milyonu erkek çocuğu olmak üzere toplam 160 milyon çocuk yani her 10 çocuktan biri, çocuk işçi olarak çalışıyor. Bu çocukların yarıya yakın kısmı sağlıklarını ve gelişimlerini etkileyen tehlikeli işlerde çalışıyor ve sayıları 79 milyonu buluyor. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) ve UNICEF’in 10 Haziran 2021 tarihinde yayınladığı rapora göre, çalışan çocukların sayısı son dört yılda 8,4 milyon artarak dünya genelinde 160 milyona yükseldi. COVID-19 salgınının etkileriyle şu anda 9 milyon çocuk risk altında. Raporda, dünyadaki çocuk işçi sayısının yarısından fazlasını oluşturan 5 ila 11 yaşlarındaki çocuk işçi sayısında önemli artış olduğuna da dikkat çekiliyor. Çocuk işçiliğinin sektörlere göre dağılımında ise tarım açık arayla en büyük paya sahip; dünyadaki çocuk işçilerin yüzde 70’i ve mutlak sayı olarak 112 milyon. Hizmet sektöründe 31.4 milyon, sanayi de ise 16.5 milyon çocuk çalışıyor. 5 ila 11 yaş arasındaki çocuklar, çocuk işçilerin en büyük kısmını, aynı zamanda tehlikeli işlerde çalışanların da büyük kısmını oluşturuyor. Çocuk işçilerin yüzde 48’i 5-11 yaş grubunda, yüzde 28’i 12-14 yaş grubunda ve yüzde 25’i de 15-17 yaş grubunda bulunuyor.

Aile işletmesinde çalışan çocuklar

TÜİK tarafından 2019 yılının IV. çeyreğinde (Ekim-Kasım-Aralık) Hanehalkı İşgücü Araştırması ile birlikte yayınlanan ve 5-17 yaş grubundaki çocukları kapsayan “Çocuk İşgücü Araştırması” sonuçlarına göre bir ekonomik faaliyette bulunan 5-17 yaş grubundaki çocuk sayısı 720 bindir. Bunların arasında 5 yaşında çocuk bulunmamaktadır. 5-17 yaş grubunda çalışan çocukların aynı yaş grubundaki çocuklar içinde payı ise yüzde 4,4’tür.

TÜİK verilerine göre çalışan çocukların yüzde 79,7’sini 15-17 yaş grubundakiler oluştururken, yüzde 15,9’unu 12-14 yaş grubundakiler, yüzde 4,4’ünü ise 5-11 yaş grubundaki çocuklar oluşturuyor. Cinsiyete göre incelendiğinde ise çalışan çocukların yüzde 70,6’sını erkek, yüzde 29,4’ünü ise kız çocuğu olduğu görülüyor. Çalışan çocukların yüzde 65,7’si bir eğitime devam ederken, bu oran erkeklerde yüzde 65,6, kızlarda yüzde 66,1 olarak tespit edilmiş. Çocukların çalışma nedenlerinde ilk sırayı yüzde 35,9 ile “hane halkının ekonomik faaliyetine yardımcı olmak”, alırken bunu, yüzde 34,4 ile “iş öğrenmek, meslek sahibi olmak”, yüzde 23,2 ile “hane halkı gelirine katkıda bulunmak” izlemiş, çocukların yüzde 6,4’ü ise “kendi ihtiyaçlarını karşılamak” amacıyla çalıştıklarını ifade etmişler. Çalışan çocukların yüzde 30,8’i tarım, yüzde 23,7’si sanayi yüzde 45,5’i ise hizmet sektöründe yer alıyor. Yaş grubuna göre incelendiğinde; 5-14 yaş grubunda çalışan çocukların yüzde 64’ü tarım sektöründe 15-17 yaş grubunda çalışan çocukların ise yüzde 51’i hizmet sektöründe yer alıyor. Çalışan çocukların yüzde 66,0’ı düzenli işyerinde, yüzde 30,4’ü tarla-bahçede, yüzde 3,0’ı seyyar sabit olmayan işyeri veya pazar yerinde, yüzde 0,5’i ise evde çalışıyor. TUİK bir istatistik kurumu olarak güvenirliğini çoktan yitirmiş olsa da, yukarıda alıntıladığımız rakamlar Türkiye’de çocuk işçiliğinin hiç de azımsanmayacak miktarda olduğunu, kız çocuklarının çalışmak için eğitimlerini bıraktığını gösteriyor.  

 AKP’li yıllarda en az 811 çocuk işçi yaşamını kaybetti

İSİG Meclisi verilerine göre, AKP’li yıllarda en az 811 çocuk işçi yaşamını kaybetti. 2002 yılında en az 1 çocuk, 2003 yılında en az 18 çocuk, 2004 yılında en az 29 çocuk yaşamını yitirirken çalışan çocuk ölümleri artarak 2022’ye kadar devam etti. 2019 en az 67 ve 2020 yılında ise en az 68 çocukla en üst seviyelere kadar yükseldi. AKP’nin iktidarda olduğu 20 yılda en az 811 çocuk işçi çalışırken hayatını kaybetti. Çocuk ölümlerinin hangi yıl hangi faktörlere göre artış gösterdiği yeteri kadar incelendiğinde şüphesiz bunlara karşı daha etkili mücadele yöntemleri geliştirmek mümkün olabilir.

Çocuk işçilerin yaşadıkları sorunları ve çocuk işçiliğin ortadan kaldırılması için gerekenleri Fikir ve Sanat Atölyesi Derneği Çocuk Hakları Merkezi’nden Ezgi Koman ve Gazeteci, İşçi Sağlığı Güvenliği Meclisi Üyesi Serpil Ünal ile konuştuk.

Ezgi Koman, çocuk işçiliğinin en temel boyutunun yoksulluk meselesi olduğuna dikkati çekerek açlık ve yoksulluk arttıkça çocuk işçi sayısının da arttığını belirtiyor. Koman, kapitalist sistem ve patronlar tarafından çocuk işçilerin ucuz emek olarak görüldüğünün altını çiziyor “Özellikle yoksulluğun arttığı, ekonomik krizin derinleştiği ve çocuk hakları temelli çözüm olanaklarının da olmadığı ülkelerde çocuk işçilik sayısı artıyor. Bu arada çocuk işçi olarak kız çocuklarının sayısı da artıyor. Bu artış bize yoksulluğun arttığı dönemlerde toplumsal cinsiyet eşitsizliklerinin de derinleştiğini gösteriyor. Çocuk işçiliği onların eğitim haklarını yeteri kadar kullanmaması sonucunu doğuruyor. Zaman zaman çocukların hem okula gittikleri hem de çalıştıkları görülüyor. Ama çoğunlukla çalışan çocuklar okulu terk ediyor. Eğitim hakkı çok önemlidir çünkü diğer haklara erişimin de anahtarıdır” diyor.

Koman, çocuklar için çalışmanın çok zorlayıcı bir süreç olduğunu belirttikten sonra çocuk işçilerin pek çok haktan yararlanamadığını vurgulayarak devam ediyor: “Yetişkinler için bile çok ağır olan bu koşullar çocuklar için çok çok daha ağır. Çalışmak fiziksel olarak çocukları çok etkiliyor. Gelişimsel olarak zorluyor. Çocuklar hayatı oyunla pratikler, öyle anlamlandırır ve öyle anlarlar. Çalışmak zorunda kalan çocuklar oyun hakkından mahrum bırakılıyor. Çocuk işçilik, eğitim hakkı, sağlık hakkı, bütün hakları etkileyen bir hak ihlali olarak karşımızda duruyor.”

Çocuk işçilerle birlikte bu işçiliğin kaldırılması için mücadele

Koman, iş yerlerinin çocuklar için güvenli yerler olmadığını belirterek, çocukların yaşadıkları şiddete dikkati çekiyor; “İş yerleri güç ilişkilerinin olduğu yerlerdir. Çocuklar orada en zayıf posizyonda olanlar oldukları için şiddete açık hale gelebiliyorlar. Patronlar ve diğer yetişkinlerden daha fazla şiddete açık oluyor. Zaman zaman bu cinsel şiddet olabiliyor zaman zaman fiziksel, psikolojik, duygusal şiddet oluyor. Cinsel şiddet alanında kız çocuklarının durumu daha kötü. Psikolojik duygusal şiddet oluyor. Çocuklar yoksulluktan dolayı çalışmak zorunda kalıyor. Dolayısıyla bu zorunluluğu bilen patronlar çok kolaylıkla çocukların emeğini sömürüyor. Daha düşük ücret ile çalıştırılıyorlar. Parasını vermiyorlar. Afyonda bir çocuğun patrondan alacağı varmış; ‘Gel bugün de çalış’ demiş. Çocuk çalışmaya gidiyor patron hem parasını vermiyor hem de beş saat çocuğu döverek eziyet ediyor. Bu tür şeyler o kadar çok oluyor ki. Çocuklar çarkın en zayıf halkası olarak görülüyor. Her türlü sömürüye açıklar bu nedenle…”

Koman, çocuk işçiliğin sonlandırılması için sendikaların, işçi sınıfının, kadın örgütlerinin çocuk işçilik konusunu gündemine alarak ortak politikalar üretmesi gerektiğini söylüyor. Koman, “Çocuklar zaman zaman çalışmak istediklerini söylüyorlar. Yeni bir araştırma yapıyoruz. Araştırmada çocuklar kendi aralarında sendikaya üye olma sendikalaşmayı konuştuklarını görüyoruz. Daha güvenceli daha sağlıklı koşullarda onlara zarar vermeyecek şekilde çalışmayı talep ediyorlar. Bunu dillendiriyorlar. Çocuk işçiliğin öznesi çocuklar. Çocuklarla birlikte çocuk işçiliğine çözüm üretmeliyiz. Neden çocuk işçilerle birlikte çocuk işçiliğini ortadan kaldırılması için bir hareket olmasın. Mutlaka onlarla birlikte yapmalıyız. Bu süreçleri birlikte işletmeliyiz. Sendikalar, yetişkin işçi örgütlenmeleri ile bunu konuşmalıyız. Feminist politika, kadın örgütleri, sendikalar, işçi hareketleri bunu gündemine almalı. Hepimizin adalete eğitime haklara erişimi birlikte mücadele ile olacak” diye ekliyor.

Yaşlarına göre ağır işlerde çalışıyorlar

Gazeteci ve İSİG Meclisi gönüllüsü Serpil Ünal, çocuk işçilerin iş cinayetlerinde yaşamını yitirdiğini belirterek, iş cinayetleri rakamlarının giderek arttığını söylüyor. Ünal, “İSİG Meclisi olarak 2013 yılından bu yana iş cinayetleri raporları yayınlıyoruz. Bu raporlardan çocuk iş cinayetlerinde bir artış görüyoruz. Veriler bize çocuk işçiliğin de arttığını gösteriyor. İnsanlığın giderek bilimsel ve teknolojik olarak daha iyi koşullarda yaşaması gerekirken ne yazık ki ülkemizde okula gitmesi hatta sokakta oynuyor olması gereken yaşta çocuklar işçi olarak çalışmak zorunda kalıyor. Özellikle son 20 yılda AKP’nin hayata geçirdiği tarım, sanayi, eğitim ve sosyal politikalar her gün daha fazla çocuğun işçileşmesine neden oldu.”

Ünal, çocuk işçiliğin artmasında ki en önemli etkenlerden birinin de hükümetin eğitim politikaları olduğunu söylüyor: “Çocuk işçilik tarım alanında genel olarak vardı. Tarım politikaları çiftçilik yapan ailelerin işçileşmesine neden olurken, ekonomik kriz de daha çok çocuğu tarım alanında çalışmak zorunda bıraktı. Diğer yandan kentlerde de aileler ekonomik olarak geçinmekte zorlandıkları için daha fazla çocuk sanayi sektöründe çalışmaya başladı. Çocuk işçiliğin artmasında ki en önemli etkenlerden biri de hükümetin eğitim politikaları. Özellikle 4+4+4 eğitim sistemi, kırsal kesimdeki eğitim sürecini başta kız çocuklar olmak üzere olumsuz yönde etkiledi. Bunun yanında AKP’nin kadın düşmanı politikası da kız çocukların eğitim sürecinden ve kamusal alanda yer almasını, etkin olmasını da engelliyor. Diğer yandan meslek liseleriyle stajyerlik adı altında öğrenciler işçi olarak çalıştırılıyor. Çocuk işçiler güvencesiz koşullarda, yaşlarına göre ağır ve tehlikeli işlerde çalışmak, son derece sağlıksız koşullarda yaşamak zorunda kalıyorlar. Hükümet çocuk iş cinayetlerini de yok sayıyor. Bildiğiniz gibi devletin iş cinayetleri konusunda bir araştırması yok, bu konuda bir istatistik de tutmuyor. Meslek hastalıklarından ölümler yok sayıldığı gibi çocuk işçilik de, çocuk işçi cinayetleri de yok sayılıyor. İSİG Meclisi olarak bu raporları hazırlarken iş cinayetlerinin, çocuk işçiliğin önlenmesi için de bir mücadele hattı oluşturmaya çalışıyoruz” diye belirtiyor.

Ünal, çalışmak zorunda olan kız çocuklarının kötü koşullarda ve çok düşük ücretlerle çalıştırıldığını vurguluyor. Kadın örgütlerinin çocuk işçilikle mücadele etmesi gerektiğini söyleyen Ünal, “Kız çocuklarının eğitimden daha fazla uzak kaldıklarını dikkate alarak onların eğitim almaları yönünde ayrıca çalışmalar yapılmalı. Burada kadınların mücadelesi de ayrı bir önem taşıyor Çünkü AKP iktidarının kadın düşmanı politikaları ve eğitim politikaları kadınların eğitimden uzaklaşmasına neden olurken, onların üretim alanına da ucuz işgücü olarak eklemlenmesini sonucunu doğuruyor. Kadın örgütlerinin bu alanda da ayrıca bir çalışma yapmaları ve mücadele etmeleri gerekiyor.”

Ortak mücadele şart

Ünal, çocuk işçiliğinin yasaklanması gerektiğinin altını çizdikten sonra sermayenin ve iktidarın politikalarına karşı çocuk işçilik konusunda ortak mücadele etmek gerektiğini vurguluyor; “İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi olarak çocuk iş cinayetlerinin bir çocuk emeği sömürüsü politikası olduğunu ve çocuk işçiliğin yasaklanması gerektiğini vurguluyoruz. İktidarlar sermayenin isteklerine ihtiyaçlarına göre politika belirliyor. Bu nedenle iş cinayetleri, çocuk işçi cinayetleri ile karşı karşıyayız. Buna karşı öncelikle örgütlü mücadele yürütmek gerekiyor. Buna karşı işçilerin, kadınların örgütlü olması gerektiğini bütün raporlarımızda vurguluyoruz. İşçiler olarak iş kollarımızdaki sendikalara üye olmalı. Kendi işyerlerimizde komite, konsey meclis gibi öz örgütlenmelerimizi oluşturmalıyız. İşçi sağlığı iş güvenliği tedbirlerinin alınması yönünde birlikte sınıf mücadelesi vermeliyiz. İş cinayetlerini de çocuk iş cinayetlerini de çocuk işçiliği de ancak vereceğimiz mücadeleyle ortadan kaldırabiliriz” diyor.

İSİG Meclisi çocuk iş cinayetlerinin önlenmesi ve çocuk işçiliğin sona ermesi için ise alınması gereken önlemleri ve talepleri ise şu şekilde

*Öncelikle çocuk işçilik yasaklanmalıdır.

*Ucuz çocuk işgücünü teşvik eden ve bunun altyapısını oluşturan politikalara dayan bir eğitim sistemi var ve bunun bir an önce bu eğitim sisteminin değiştirilmesi gerekiyor.

*Çocuk emeğiyle ilgili bilimsel, güvenilir ve düzenli bir şekilde çalışmalar yapılmalı buna ilişkin raporlar yayınlanmalıdır.

*Yasadışı çocuk işçi çalıştırmayı önlemeye yönelik tedbirler alınmalı, denetimler etkin ve sıkı bir şekilde yapılmalı, ilgili mevzuatlar yürürlüğe koyulmalıdır.

*Kayıt-dışı çocuk işçi çalıştırılan kişi ve kurumlara göz yumulmamalı, caydırıcı cezalar verilmelidir.

*Tüm çocuklar ücretsiz ve detaylı sağlık taramasından geçirilmelidir. Yeterli, sağlıklı ve dengeli beslenme imkânı sağlanmalı, bağışıklık sistemleri kuvvetlendirilmelidir.

Kaynaklar

Global Estimates 2020, Trends and the Road Forward, International Labour Organization and United Nations Children’s Fund (2021)

https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Cocuk-2020-37228

İSİG Meclisi: https://www.isigmeclisi.org/20703-akp-li-yillarda-en-az-787-cocuk-isci-hayatini-kaybetti

Paylaş:

Benzer İçerikler

Gösterilecek içerik bulunamadı!
İçeriklerimizi kaçırmamak için e-posta bültenimize ücretsiz abone olun!