Bangladeş’in Dakka kentinde 24 Nisan 2013 tarihinde meydana gelen Rana Plaza hazır giyim fabrikası yangını üzerinden 11 yıl geçti. Bu korkunç ve önlenebilir iş cinayeti, 1.134’ten fazla işçinin ölümüne ve 2 bin 600’den fazla işçinin yaralanmasına yol açarak sadece Bangladeş’te değil başka ülkelerde de denetimsiz bir sektörde çalışan milyonlarca işçinin korkunç çalışma koşullarını gözler önüne sermişti.
Hayatta kalanların ve kurbanların ailelerinin talepleri, çabalarıyla tüm dünyada kampanyalar düzenlendi. Bunlar uluslararası markaların tedarik zincirlerindeki korkunç çalışma koşulları ve yoksulluk ücretleri konusundaki sorumluluklarını gündeme getirdi. Hükümetlere küresel çalışma, sağlık ve güvenlik standartlarının uygulanması için çağrılar yapıldı. Eylemciler sendika kurma ve toplu pazarlık hakkı da dahil olmak üzere insan hakları ve işçi haklarına yönelik sosyal korumaların ticaret ve yatırım anlaşmalarında yer almasını talep ettiler.
Uluslararası markalar, küresel sendikalar ve hükümetler arasındaki işbirliği ile sektördeki fabrikaların güvenliği konusunda iyileştirmeler gündeme getirildi. Yavaş işleyen bu süreç devam ediyor.
İşçi hakları küresel olarak ele alınmalı
Durumu gerçek anlamda iyileştirmek için, fabrika güvenliğini sağlamaya yönelik devam eden taahhütlerin yanı sıra işçilerin toplu olarak örgütlenebilmelerini sağlamaktan başlayarak işçi haklarının küresel olarak ele alınması gerekir. Ancak Bangladeşli işçiler ve işçi hakları savunucuları, yoksulluk ücretlerini protesto ettikleri, sendikalara katılmaya veya sendika kurmaya çalıştıkları ve kadın işçilere yönelik ayrımcılığa son verilmesi çağrısında bulundukları için öldürülmeye ve kriminalize edilmeye devam ediliyorlar.
Bangladeş’in İş Denetimi Sözleşmesi, Örgütlenme Özgürlüğü ve Örgütlenme Hakkının Korunması Sözleşmesi ile Örgütlenme ve Toplu Pazarlık Hakkı Sözleşmesi’ne ilişkin temel çalışma standartları uygulamasını iyileştirmek üzere Uluslararası Çalışma Örgütü nezdinde beş yıllık bir Yol Haritası (2021-2026) hazırlandı. Buna bağlı kalınması, ilerleme kaydedilmesi için kilit araçlardan biridir.
Yol Haritası sürecinin düzenli olarak izlenmesi, Bangladeş’teki işçilerin sendikalara katılma konusunda tam özgürlüğe sahip olmadıklarını gösteriyor. Örgütlü işçilerin toplu sözleşmeleri müzakere etme kapsamı çok sınırlı, işçiler ve sendika örgütleyicileri düzenli olarak şiddete maruz kalmaya devam ediyor. Kadın işçiler ise ayrımcılık mağduru olmaya devam ediyor ve Bangladeş İş Kanunu’na getirilen değişiklikler ise hâlâ asgari düzeyde.
Bina güvenliğine uymayanlar Kanada Mahkemeleri’nde yargılansın!
Kanada sendikaları, hazır giyim sektöründe insanca çalışma koşullarını teşvik etmek amacıyla 2013 Rana Plaza faciasından bu yana Bangladeş emek örgütleri ve sendikalarıyla birlikte çalışıyor. Bu acı yıldönümünde, aşağıdaki çağrılarımızı yineliyoruz:
– Kanada, şirketlerin tedarik zincirleri boyunca insanlara ve çevreye zarar verme riskini önlemesini ve riski en aza indirmek, mevcut zararı gidermek ve gelecekteki zararı önlemek için ellerinden gelen her şeyi yapmak için yeterli prosedürleri uygulamaya koymasını gerektiren zorunlu insan hakları durum tespiti mevzuatını kabul etmelidir. Bir şirket bunlardan herhangi birini yapmazsa, yasa, şirketin eylemlerinden olumsuz etkilenen kişilere Kanada mahkemelerinde adalet arama yetkisi vermeli;
– Markalar, daha güvenli fabrikalar sağlamak ve kitlesel kazaları önlemek için bağımsız güvenlik denetimlerini ve şikâyet mekanizmalarını teşvik etmek üzere başarılı Bangladeş Bina ve Yangın Güvenliği Anlaşmasının halefi olan Tekstil ve Hazır Giyim Sektöründe Sağlık ve Güvenlik için Uluslararası Anlaşmayı imzalamalı;
– Marka tedarikçilerinden, 2023 asgari ücret protestoları nedeniyle işçilere karşı yapılan tüm suç duyurularını derhal geri çekmelerini ve işçilere karşı yapılan diğer misilleme eylemlerini iptal etmelerini talep etmeli;
– Bangladeş’in Bangladeşli hazır giyim işçilerine yönelik baskılara son vermesi ve temel örgütlenme ve örgütlenme haklarını tanımalı;
– Bangladeş’in tüm Rana Plaza mağdurları ve aileleri için uluslararası standartlara uygun bir soruşturma yürütmeli ve maddi tazminat sağlamalı;
– Bangladeş’in, işçi aileleri ve topluluklarının, bu trajedi ile kaybedilen ve sonsuza dek değişen hayatları onurlandırmak için Rana Plaza alanında bir anıt inşa etme çağrısı desteklenmeli.
Kanada sendikaları bu konuda internette bir anma ve hatırlatma etkinliği de düzenledi.
Rana Plaza felaketinin kurbanlarını sanal bir anıtta anan bir mesaj bırakarak ve büyük uluslararası markaları Tekstil ve Hazır Giyim Sektöründe Sağlık ve Güvenlik için Uluslararası Anlaşmayı imzalamaya, işyeri güvenliğini sağlamaya ve işçilerin örgütlenme, güvenli olmayan işleri reddetme ve sağlık ve güvenlik endişelerini dile getirme haklarını tanımaya çağırarak mücadeleye sesinizi katmak için https://canadianlabour.ca/11-years-after-the-rana-plaza-factory-collapse-canadas-unions-honour-victims-and-continue-demands-to-improve-conditions-for-workers/ adresini tıklamanız isteniyor.
*Bu metin Serap Güre tarafından çevrilmiştir.
