Türkiye’de KFC ve Pizza Hut’ın işletmeciliğini üstlenen İş Gıda ile Yum Brands firması arasındaki franchise sözleşmesi feshedildikten sonra, İş Gıda şirketi konkordato ilan etti ve 6 bine yakın işçi bir gecede işsiz kaldı. Şubat başından beri işçiler ödenmeyen maaşları ve kıdem tazminatı hakları için ülke çapında eylemler düzenliyorlar. 13 Şubat’ta da işçiler Kadıköy Rıhtım’da eylem yaparak İş Gıda patronu İlkem Şahin’e seslendiler. Eylemde, işsiz kalan ve hakkını arayan kadın işçilerle konuştuk.
Eylemde, işsiz kalan ve haklarını alamayan KFC işçileri adına konuşma yapan kadın işçi, İş Gıda patronuna şöyle seslendi: “Emeklerimizin, bugünümüzün ve yarınlarımızın hırsızı İlkem Şahin, doğrudan sana hitap edeceğim. 6 bin çalışanı, bizi kara kışın ortasında, açta açıkta bırakan İlkem Şahin…Hayallerimizin, umutlarımızın, yarınlarımızın katili İlkem Şahin… Hidroelektrik santralleri, mandıraları, zeytinyağı fabrikaları, jant fabrikaları, yapım şirketi ve daha sayamayacağım onlarca yatırımı olan İlkem Şahin… Tedarik sorunları yaşadığımız dönemde biz restoranlarda rezillik çekerken, tonlarca mal indirip kaldırırken bize çıkıp “gerekirse direksiyona kendim geçerim” diyen İlkem Şahin, 1.5 yıl hiç görmedik seni. Yum Brands’la ters düştüğün, anlaşmaya varamadığın ilk anda 6 bin insanın hayallerini, hayatını çalan İlkem Şahin… 5999 değil 6 bin kişinin tüm haklarını alana kadar durmayacağız, direneceğiz. Biz, bize yapılan onca haksızlığı yapandan da yapılan haksızlığa göz yumandan da hesap soracağız, sormazsak da yuh olsun bize.”
Eylem bittikten sonra alandaki bazı kadın işçilerle konuşma fırsatı bulduk. İşçiler, 2020’de KFC ve Pizza Hut’ı devralan İlkem Şahin’e çok öfkeli. Patronun mal varlığını başka yatırımlara aktardıktan sonra iflas başvurusunda bulunarak işçileri mağdur ettiği söylentileri var.
Yoğun emeğin karşılığı asgari ücret
7 yıldır Pizza Hut’ta restoran müdürü olarak çalışan Öznur, son yıllarda artan sorunlara rağmen tazminatını bırakmamak için işten ayrılmamış. Şubelerdeki çalışma koşullarını şöyle anlatıyor:
“İlkem Şahin devraldığından beri sürekli problem yaşıyorduk. Tedarik problemi yaşadık, tekniker problemleri yaşadık. Bu problemler çözülür diye bekledik ama çözülmedi. 7 yıllık tazminatım olduğu için de işten çıkamadım. Şartları da çok iyi değildi. Genel piyasaya göre müdür maaşları da hiç iyi değildi. Yan haklar yoktu, yol parası, yemek kartı yoktu. Sevkiyat çekiyorduk, ben sabah 6-7’de sevkiyat çektiğimi bilirim. Tıra da bindik, tır da götürdük yani. Eleman yoktu ve müdürün yapması gerek diye bir şey olduğu için biz yapıyorduk bu işleri. Her işi biz yaptık yani. Emeğimizin karşılığı kesinlikle bu olmamalıydı. Bizim Ocak maaşımız ödenmedi, paramız yok, bankalar sürekli arıyor, kredi taksitlerimiz var, ödemelerimiz var. Mağduruz, bu mağduriyetin çözülmesi için milletvekillerinin ve tüm yetkililerin devreye girmesi gerek.”
11 yıldır Pizza Hut’ta çalışmış bir kadın işçi ise çalışırken yaptıkları fedakarlıkları şöyle anlattı:
“Önce temizlikçi olarak girmiştim, sonra hamurcu yaptılar beni. İlkem Şahin devraldıktan sonra ücretlerimizde kesintiler olmaya başlamıştı. Benim yemeğe çıkmadan, tuvalete gitmeden çalıştığım günler oldu… Ankara yürüyüşüne de katılmayı düşünüyorum.”
Nursel ise 2 yıldır bir Pizza Hut şubesinde mutfak bölümünde çalışan bir kadın işçi. Engelli olmasına rağmen iş yükü oldukça ağırmış, sigortasının eksik yatırıldığını ise sonradan öğrenmiş:
“Ben yüzde 60 engelliyim, buna rağmen normal elemandan daha fazla çalıştım. Mesailer yaptık. Tek başıma çalıştığım bile oldu. 6 ay boyunca bir arkadaşımla beraber iki kişi çalıştık. Hem kasaya baktım hem pizza yaptım, hepsini biz yaptık yani. Müdürlerin yapması gereken bütün işleri ben yaptım. Engelli olduğum halde bana hiçbir hak tanımadılar. Dinlenme vaktim olmuyordu. Mola yapsak çok sorun oluyordu. Fiziksel bir engelim yok ama epilepsi hastasıyım, bayılıyordum, ayılınca tekrar çalıştırıyorlardı, tekrar çalışıyordum. 3 ay da sigortamı ödememişler, sonradan öğrendim. Normalde 8 saat çalışıyorduk ama ben eleman olmadığı zaman 10-11 saat çalıştığımı bilirim. Herhangi bir sosyal hakkımız yoktu, sadece asgari ücret alıyorduk. Fazla mesaileri, izin günü olarak yazıyorlardı. Örneğin benim 23 gün alacağım var.”
“3-4 saat uyuyup mesaiye geliyordum”
Ebru ise farklı Pizza Hut şubelerinde çeşitli pozisyonlarda çalışmış bir kadın işçi. En yoğun şubelerden biri olarak bilinen Bağdat Caddesi şubesini aylarca tek başına idare etmek zorunda kalmış.
“Normal personeller asgari ücretti, vardiya müdürleri ve restoran müdürlerinin ücreti 3-5 bin oynuyordu. Çoğu zaman mesaiye kalıyorduk ama mesai ücretleri genellikle ödenmiyordu. Şubeden şubeye yoğunluk değişiyordu. Personel tam olursa işler güzel gidiyordu. Bağdat Caddesi çok yoğun bir şubeydi. Oranın yükünü 9 ay ben çektim. Mutfakçı olarak girdim, sonra vardiya müdürlüğü yaptım. Gelen müdürler durmak istemiyorlardı, gidiyorlardı hemen. O yükü kaldırmak istemediler. Mutfakta 4 kişi vardı sadece, mutfağa personel bulamıyorlardı. Mecbur bütün yükünü biz çekiyorduk, fazla mesailer yapıyorduk. Çoğu verilmedi mesailerin de.
Sevkiyat için ayrı personel alınmadığı için, müdür ve personellere yüklenmiş bu işler. Bu yoğun iş yükü altında, sürekli stres altında çalıştıklarını anlatıyor Ebru:
“Sevkiyatları biz müdürler, personeller taşıyorduk. Normalde müdürlerin ya da çalışanların işi değildi bu. Gece sevkiyatı biz çekiyorduk ama. Bazen gece 3’e kadar beklediğimiz oluyordu. Ben Bağdat Caddesi’nde sabah 6’ya kadar beklediğimi biliyorum. Eve gidip 3-4 saat uyuyup tekrar mesaiye geliyordum. Böyle sıkıntılar çektik. Sürekli stres altında çalışıyorduk, personelin yetersiz olması, ürünlerin gelmemesi, müşterilerin şikayetleri…”
Yıllarca şubelerde emek vermiş, gecesini gündüzüne katmış kadın işçiler, şubelerin kapatılma kararıyla bir gecede işsiz kaldı. Ocak maaşlarını, mesai ücretlerini ve tazminatlarını alamadılar. Kadınlar bir yandan biriken borçlarını nasıl ödeyeceklerini ve nasıl hemen iş bulacaklarını düşünüyor, diğer yandan gasp edilen hakları için eylemlere devam edeceklerini söylüyorlar. Önümüzdeki günlerde seslerini daha fazla duyurabilmek için Ankara’ya kitlesel bir yürüyüş düzenleyecekler. KFC ve Pizza Hut işçisi kadınların hak mücadelesine sahip çıkalım.
